Türk fotoğrafçılarının ilk kez uyguladığı Platinum & Palladium baskı tekniği “Olasılıklar Evreninde Armoni” adlı fotoğraf sergisinde sanatseverler ile buluştu.

Dünyadaki en uzun ömürlü fotoğraf baskısı tekniklerinin başında gelen Platinum & Palladium (Pt&Pd) baskı tekniğini gelecek nesillere taşımak ve siyah-beyaz fotoğrafçılığı geliştirmek amacıyla bir araya gelen Grundfos Pompa ve İstanbul Fotoğraf Merkezi, sanatseverleri bir ilkle tanıştırma heyacanını yaşıyor. Türk fotoğraf tarihinde ilk kez uygulanan Pt&Pd baskı tekniği ile hazırlanan “Olasılıklar Evreninde Armoni” adlı sergi, Rahmi M. Koç Müzesi’nde ilk kez Türk sanatseverlerin beğenisine sunuldu.

Bülent Özgören, Ergun Çağatay, Kerim Bora, Mehmet Kısmet ve ABD’li fotoğrafçı Dick Arentz birlikte Edirne, Uzunköprü, Çerkezköy, Batı Karadeniz, Ayvalık, Cunda Adası, Muğla, İzmir, Beyşehir, Bursa, Afyon ve Kapadokya yöresinde çektikleri fotoğraflardan Pt&Pd baskı tekniği ile ürettikleri 40 adet baskı sergisi 15 Aralık 2004 - 14 Şubat 2005 tarihleri arasında Rahmi M. Koç Sanayi Müzesinde gerçekleştirildi.

Bu proje için dünyanın sayılı Pt&Pd baskı tekniği ustalarından Dick Arentz ülkemize ilk kez Temmuz 2004’te davet edildi. Arentz bir ay boyunca Pt&Pd baskı tekniğinin inceliklerini bir dizi workshoplarla Türk fotoğrafçılar Kerim Bora, Ergun Çağatay, Mehmet Kısmet ve Bülent Özgören’e aktardı.

Türkiye’de fotoğraf kültürünün zenginleşmesi ve görsel belleğimizin gelecek nesillere taşınması amacıyla, ünlü fizikçi Albert Einstein’in “Tanrı Zar Atmaz” sözünden esinlenerek  de hazırlanan sergi, proje şekli ile raslantısallığın olmadığını, aksine iyi planma yapmayı, boşluk ve ihtiyaçların birbirini tamamlayacağını anlatıyor. Çünkü, dünya üzerindeki herşey, birbirleri ile bir biçimde ilişkilidir; birbirlerini bulur, etkiler, tamamlar ve çoğaltır. Diğer taraftan da, bu armoniyi bozan etkenler olur ve evren kendi döngüsü içinde denge-dengesizlik kuralını yaşar.

Sergide ayrıca, Türkiye gezisinde yapılan çekimlerin öyküsü de Tahsin Aydoğmuş’un objektifinden anlatıldı.

Pt&Pd baskı, siyah- beyaz fotoğraf alanında, bilinen en uzun ömürlü fotoğraf baskı tekniklerinin başında gelir. Pt&Pd baskı tekniğinin, fotoğrafın çabuk üretilip, çabuk tüketildiği günümüzde, önemi gittikçe artan arşiv ve müze kalitesinde siyah beyaz fotoğraf baskıları arasında, çok özel bir yeri vardır. Bir Pt&Pd baskısının ömrü, üzerine yapıldığı kağıdın ömrü ile sınırlıdır. Bu baskı tekniğinde kullanılan asitsiz ve pamuk elyafından yapılmış kağıtların ömrü ise 800 yıldan az olmadığı hesaplanmaktadır.

Uygulanmaya başladığı 1870 yılından, 1914 1. Dünya Savaşı’na kadar, en yaygın baskı malzemesi olarak kullanılmasına rağmen, silah yapımında platin metalinin çok kullanılması ve başlıca üreticisinin Rusya olması nedeniyle bu asil metalin fotoğrafta kullanımı gittikçe azalmaya başlamış; 1920’lerde ise durma noktasına gelmiştir. Asil metal sınıfına giren Pt&Pd’un 1970’lerden itibaren bu amaca yönelik az möiktarlarda üretilmesi, bu baskı tekniğinin yeniden filizlenmesine olanak tanımıştır.

Hazır imal edilmiş ticari Pt&Pd baskıya uygun kağıtlarının piyasada bulunmaması nedeniyle, fotoğrafçı kendi kağıdını, bu çok kıymetli kimyasal maddelerle kaplayarak üretmek zorundadır. Bu zor işlemlerin ödülü ise her baskının bir diğerinden doğal bir farklılığı olmasıdır.

Bu baskı tekniğinin önemli bir özelliği de, baskı boyutunun negatifinin film buyutunda olmasıdır. Baskılar, büyültme işlemi olmadan, negatif ile kağıdın doğrudan teması ile yapılır. Baskıların ışıkla pozlama işlemi de geleneksel olarak güneş ışığı ya da günümüzde mor ötesi ışık kaynakları ile gerçekleştirilir.

Bir Pt&Pd baskıda hissedilen ton zenginliği ve üç boyutluluk hissini, başka hiçbir teknik ile karşılaştırmak mümkün değildir. Hazır imal edilen kaliteli kağıt tabanlı ve gümüş esaslı siyah-beyaz fotoğraf kağıtlarında dahi, görüntü yüzeye çok yakın bir jelatin tabakasının içinde oluşmasına rağmen, Pt&Pd baskıda görüntü, kimyasal maddeyi elyaflarının içine çekmiş kağıdın içerisinden, dışarıya doğru çıkarak, üç boyutlu bir izlenim verir.

Fotoğraflar bundan sonra Ankara ve birkaç ilde sergilenecek ve fotoğraflarının tamamı bir müzeye bağışlanacaktır. Proje kapsamında serginin bir de albümü yayınlamıştır.

Projenin devamında Türkiye’de fotoğraf sevgisinin geniş kitlelere ulaştırılması ve geleneksel siyah-beyaz fotoğraf kültürünün yaygınlaştırılması amacıyla 1. Grundfos Türkiye Fotoğraf Yarışması 2004 düzenlenmiştir. 18-35 yaş aralığındaki geleneksel karanlık odada siyah&beyaz fotoğraf yapan genç fotoğrafçıların katıldığı yarışmada ilk 5’e giren fotoğrafçılara verilen çeşitli ödüllerden belki de en önemlisi Pt&Pd baskı tekniği konusunda workshop verilmesidir. Platinium&Palladium tekniğini ABD’li Dick Arentz’den öğrenen fotoğrafçılar bu workshopa eğitmenlik yapacaklardır. Daha sonra, yarışmada ilk 5’e giren fotoğrafçıların workshop süresince öğrendikleri Pt&Pd baskı tekniği ile bastıkları fotoğrafları İstanbul Fotoğraf Merkezi Galerisinde sergilenecektir.

Projenin sponsoru Grundfos Pompaya, İstanbul Fotoğraf Merkezi’ne ve Rahmi Koç Sanayi Müzesine sonsuz teşekkürlerimi sunarım.